เมื่อก่อนเวลาที่เราจะเขียน business plan เราจำเป็นต้องเขียนหลายหน้า ซึ่งจะแบ่งออกเป็นแต่ละบท ซึ่งมีรายละเอียดเยอะ จึงมีการคิด business plan แบบฉบับย่อให้เหลือ 1 หน้า เพื่อให้เราสามารถมองภาพรวมได้ในภาพเดียว สิ่งนี้ คือ Business model canvas นั่นเอง
Business Model Canvas
การทำธุรกิจเราต้องคำนึงถึงองค์ประกอบหลัก 9 หัวข้อ ทั้งหมดรวมกันจะได้ value proposition มันเป็นเครื่องมือที่ทำให้เราเข้าใจว่า ในภาคของธุรกิจที่เราต้องเข้าใจว่า อะไรคือปัจจัยภายในและภายนอกที่เราต้องทำในการดำเนินธุกิจ เป็นเหมือนพิมพ์เขียวให้เราออกแบบให้เรียบร้อยก่อนเริ่มทำธุรกิจ
1.Customer Segments
ช่องจะมีไว้ให้เขียนว่า ธุรกิจของคุณมีไว้เพื่อใคร กลุ่มเป้าหมายที่พร้อมจะจ่ายเงินให้คุณคือใคร จะเป็นทั้งตัวบุคคล หรือ ธุรกิจก็ได้
เช่น
ถ้าเราขายที่นั่งรถยนต์ส่วนบุคคล กลุ่มของลูกค้าก็จะเป็นบุคคลที่มีครอบครัว และต้องการรถยนต์สำหรับครอบครัว
ถ้าเราขายรถบรรทุก กลุ่มลูกค้าของเราก็อาจจะเป็บบริษัทที่ทำเกี่ยวกับขนส่งที่ต้องการซื้อรถบรรทุกเพื่อไปใช้ในงานของบริษัท
พยายามเขียนลงรายละเอียดของ customer segments ให้ละเอียด เพราะมันจะช่วยให้เรานำไปใช้ในหัวข้ออื่นๆ ได้ง่ายขึ้น
ซึ่งเราสามารถใช้ Value Propositon ในฝั่งของลูกค้ามาใส่ในนี้ได้เลย
2.Value Propositions
การเขียน Value Propositon ที่เราทำกันมา มันเป็นจุดเริ่มต้นสำหรับนำมาเขียน Business model canvas ตรงนี้แหละ
ต่อจากข้อ 1 ถ้าเรารู้แล้วว่า ลูกค้าของเราคือใคร งั้นเราจะออกแบบสินค้าหรือบริการยังไง ซึ่งตรงนี้เราสามารถนำ Value Propositon ในฝั่งซ้าย มาใส่ได้เลย และ สามารถเขียนต่อให้ละเอียดลงไปได้
3.Channels
ธุรกิจของเราจะไปถึงมือลูกค้าได้อย่างไร เช่น การส่งมอบอาหาร ช่องทางการส่งมอบอาจจะเป็น ผ่านหน้าร้าน, ผ่านร้านขายของ หรือ ผ่าน delivery เป็นต้น
4.Customer Relationships
เป็นการวางแผนที่จะทำให้ลูกค้ากับเรามีความสำพันธ์ระยะยาวได้อย่างไร ซึ่งข้อนี้หลายๆ หลายคนอาจจะยังไม่ได้คิดมาก่อน ซึ่งเป็นข้อผิดพลาด เพราะการคิดแค่ว่าการมีลูกค้ามาซื้อสินค้าแล้วจบ มันเป็นเพียงแต่ขั้นตอนแรกเท่านั้น ขั้นตอนต่อไป คือ การทำยังไงให้ลูกค้ากลับมาซื้อซ้ำ
จำไว้ว่า การหาลูกค้าใหม่ๆ นั้นมีต้นทุนที่แพงขึ้นเรื่อยๆ และต้นทุนที่แพงขึ้นเรื่อยๆ ทำให้หลายๆ ธุรกิจอยู่ต่อไม่ได้ อีกทั้งการวิ่งหาแต่ลูกค้าจะยิ่งทำให้คุณเหนื่อยมากขึ้น
ดังนั้น ธุรกิจที่ยั่งยืน คือ ธุรกิจที่รักษา customer relationship ตรงนี้ไว้ได้
5.Revenue Streams
เป็นช่องที่บอกว่า เรามีแผนจะทำเงินในธุรกิจจากอะไรบ้าง เช่น มาจากยอดขาย, subscription เป็นต้น ซึ่งตรงนี้เราสามารถไปหาข้อมูลได้เลยว่า ในโลกธุรกิจมีรูปแบบการทำงานอยู่กี่แบบบ้าง
ตัวอย่าง
long tail เป็นการขายสินค้าชิ้นแรกในราคาที่ต่อ หรือ ฟรี เพื่อที่จะเก็บเงินจากอุปกรณ์หรือบริการที่ต้องใช้ในระยะยาว เช่น เครื่องพิมพ์ ที่เราจะต้องซื้อหมึกยี่ห้อเดียวกันมาใช้
6.Key Partnerships
การที่ธุรกิจของเราจะประสบความสำเร็จได้ จำเป็นต้องมีพันธมิตร หรือ suppliers อะไรบ้าง คนนอกที่เราขาดไม่ได้ในการทำธุรกิจนี้
เช่น คนที่เราต้องซื้อวัตถุดิบ คนที่ต้องส่งของเรา
7.Key Resources
เรากำลังพูดถึงสิ่งที่เรามี และเป็นทรัพยากรของเราในการทำธุรกิจนี้ ซึ่งอาจจะเป็นชื่อเสียง brand ของเรา พนักงานในร้าน ช่องทางการขายของเรา
ต้องแยกระหว่าง partner กับ resource ให้ออก เพื่อปิดความเสี่ยงที่เกิดขึ้น
วิธีแยกง่ายๆ เลย คือ
อะไรที่เราสามารถควบคุมได้ คือ resource
อะไรที่เราควบคุมไม่ได้ คือ partner
พยายามแยกให้ออก เพราะความเสี่ยงที่สุด คือ การ supplier ของเรา ไม่ขายให้เราแล้ว (ปิดร้าน, ไม่ยอมขายให้, มีไม่พอ) มันจะทำให้ธุรกิจของเราอาจจะดำเนินไม่ได้เลย
8.Key Activities
มีกิจกรรมอะไรบ้างที่ทำให้ธุรกิจของเราสามารถรันได้ ในช่องนี้เราจะได้เขียนกิจกรรมต่างๆ ที่มันจำเป็น และสำคัญกับธุรกิจของเราลงไป
เช่น ถ้าหากเราเป็นร้านอาหาร
- กิจกรรมหลัก ก็จะเป็นการทำอาหาร
- กิจกรรมอื่นๆ ก็มีเช่น การทำการตลาด การทำระบบสมาชิก
9.Cost Structure
จาก Business model canvas ทั้งหมดในช่องทางซ้ายมือนั้น มีต้นทุนอะไรบ้าง ก็เขียนให้หมดลงไปในช่องนี้
เช่น
- ค่าเงินเดือนพนักงาน
- ค่าเช่าออฟฟิต
- ค่าจ่างโรงงาน
- ค่าขนส่ง
- ค่ากิจกรรมทางการตลาด
ทั้งหมดนี้ ต้องเอาไปใส่ใน cost structure เพื่อให้เราสามารถเอาไปเทียบกับรายได้ที่เราได้มา มันคุ้มกันไหม
สิ่งที่สำคัญที่สุดในการทำธุรกิจ คือ ให้คิดทุกอย่างเป็นต้นทุนให้หมด ต่อให้ไม่ต้องจ่ายก็ตาม เพราะตัวเลขเหล่านี้จะต้องใช้เพื่อดูความคุ้มค่าในการทำธุรกิจ
ช่วงแรกเราอาจจะไม่ได้เช่าสถานที่ แต่ในอนาคตเราอาจจะต้องจ่ายมัน หรือ ช่วงแรกเราอาจจะไม่รับเงินเดือน แต่ในอนาคตคุณจะต้องรับมัน เป็นต้น ถ้าไม่ใส่ตรงนี้ มีโอกาศที่ต้นทุนจะสูงเกินไป และอาจจะติดลบได้
สุดท้ายเอา ตัวอย่าง business model canvas มาให้ดูกัน Link