บทบาทที่เราเล่น โดยไม่รู้ตัว
- “เหนื่อยจัง ทำไมต้องเป็นเราตลอด”
- “เค้าทำตัวเองทั้งนั้น จะมาสงสารทำไม”
- “ปล่อยไว้ไม่ได้หรอก เราต้องเข้าไปช่วย!”
ถ้าเคยคิดแบบนี้ซ้ำๆ อาจไม่ได้มีแค่ปัญหา แต่อาจมี "บทบาท" ที่เรากำลังสวมอยู่โดยไม่รู้ตัว
1. รู้จัก Karpman Drama Triangle
สามเหลี่ยมวังวนของความสัมพันธ์นักจิตวิทยา Stephen Karpman เสนอโมเดลความขัดแย้งที่เกิดขึ้นในความสัมพันธ์ ว่ามี 3 บทบาทที่คนเรามัก “สลับเล่น” ไปมาโดยไม่รู้ตัว
เหยื่อ (Victim): “ทำไมมันเกิดกับฉัน?” คนที่รู้สึกไร้อำนาจ ไม่เป็นธรรม ถูกบีบให้ยอมจำนน ไม่กล้าเผชิญหน้ากับปัญหา
ผู้ร้าย (Persecutor): “ถ้าไม่ทำแบบนี้ ปัญหาก็ไม่จบ!” คนที่ใช้อำนาจหรือคำพูดรุนแรง กดดัน ตำหนิ เพื่อควบคุมสถานการณ์หรือปกป้องตัวเอง
ผู้ช่วย (Rescuer): “ไม่เป็นไร เดี๋ยวเราจัดการให้” คนที่เข้าไปช่วยจนลืมถามว่าอีกฝ่ายต้องการความช่วยเหลือจริงไหม กลายเป็นการแทรกแซงที่ทำให้ “เหยื่อ” ไม่ได้โตขึ้น
ที่น่าสนใจคือ ทั้ง 3 บทนี้ ไม่ได้มีใคร “ผิด” โดยตรงแต่เมื่อเราอยู่ใน Drama Triangle นี้นาน ๆ ทุกอย่างจะวนซ้ำ
- เหยื่อ → พึ่งคนอื่น → ไม่ได้แก้ที่รากปัญหา
- ผู้ร้าย → ยิ่งควบคุม → ยิ่งถูกต่อต้าน
- ผู้ช่วย → ยิ่งเข้าไปช่วย → ยิ่งแบกเกินจำเป็น
ในที่สุด…ทุกคนก็เหนื่อย…แบบวนเวียนแบบนี้
2. รู้ตัวว่า คุณกำลังเล่นบทไหน?
ใน workplace ที่ซับซ้อน เราอาจสลับเล่นบทเหล่านี้โดยไม่รู้ตัว บางทีเช้าเป็นเหยื่อ บ่ายเป็นผู้ร้าย เย็นเป็นผู้ช่วยโดยที่ใจลึกๆ ก็แค่อยากให้ทุกอย่างดีขึ้น
ปัญหา คือ ถ้าไม่รู้ว่าเรากำลัง “เล่นบทอะไรอยู่” เราจะวนอยู่ในดราม่าแบบไม่รู้ตัว ดังนั้นการเห็นตัวเองก่อนว่าเรากำลังอยู่บทไหน เราจะเริ่มเลือกได้ ว่าจะวางบทเดิม แล้วลองทางใหม่ที่เบากว่า
3. เปลี่ยนมุมมองของบทบาทแล้วจะเบาขึ้น
Karpman บอกว่า หากเรารู้ตัวว่าอยู่ใน Drama Triangle แล้ว เราสามารถ “วางบท” เดิม แล้ว “เลือกบทใหม่” ที่ทรงพลังกว่าได้
เช่น...
- จาก เหยื่อ เป็น Creator: เปลี่ยนคำถามจาก “ทำไมฉันต้องเจอแบบนี้” เป็น “เราจะทำอะไรกับมันได้บ้าง?”
- จาก ผู้ร้าย เป็น Challenger: แทนที่จะกดดัน ลองตั้งคำถามท้าทายเชิงสร้างสรรค์ ช่วยให้ทีมคิดต่อได้
- จาก ผู้ช่วย เป็น Coach: ไม่เข้าไปแก้ให้ แต่ถามให้เขาเห็นหนทางของตัวเอง
สรุป
Karpman Drama Triangle ไม่ได้ออกแบบมาเพื่อบอกว่าใครผิด แต่มันช่วย “เปิดไฟ” ให้เราเห็นบทบาทที่เรากำลังสวมอยู่ เพราะตราบใดที่เรายังไม่เห็น เราก็จะวนซ้ำในบทเดิมแบบอัตโนมัติ โดยไม่รู้ว่า ที่เหนื่อยอยู่ทุกวันนี้ อาจไม่ใช่เพราะคนอื่น แต่เพราะเรา “เล่นตามสคริปต์” เดิมซ้ำๆ นั่นเอง